Olanda: governu, parlamentu y demokrasia | Staatskaart

Nasional

Parlamentu y Governu ta fazi lei djuntu. Tweede Kamer y Eerste Kamer ta fiskaliza Governu di paiz.

• Eleitor di Tweede Kamer

  Sidadaun olandes ku 18 anu ô mas y ku direitu di votu. Es ta inklui Olanda Karibiku y, na sertu kondison, sidadaun olandes na stranjeru.

  Ligason

  • Ta eleji: Tweede Kamer

    Eleitor ta eleji kes 150 membru di Tweede Kamer diretamenti. Eleitor ka ta eleji un kabineti ô primeru-ministru diretamenti.

• Tweede Kamer

  Tweede Kamer, eleitu diretamenti, ta pidi ministru y sekretariu di Stadu konta y vota sobri proposta di lei. Ses membru tanbe pode prezenta y muda proposta.

  Ligason

  • Ta fiskaliza: Kabineti

    Ministru y sekretariu di Stadu ten ki presta konta pa Tweede Kamer.

  • Proposta di lei aprovadu: Eerste Kamer

    Dipôs di aprovason na Tweede Kamer, Eerste Kamer ta analiza proposta di lei. Eerste Kamer pode aprova ô rejeita proposta, ma el ka pode muda-l.

• Eerste Kamer

  Eerste Kamer, eleitu indiretamenti, ta izamina proposta aprovadu pa Tweede Kamer. El pode aprova ô rejeita es, ma el ka pode muda es. El tanbe ta fiskaliza politika di Governu.

  Ligason

  • Ta fiskaliza: Kabineti

    Ministru y sekretariu di Stadu tanbe debe presta konta pa Eerste Kamer, ki ta izamina linha prinsipal y koerensia di politika. Kes dos Kamara ta fiskaliza kabineti, kada un ku si propi podêr.

• Eleitor di kolejiu eleitoral

  Eleitor olandes ku direitu di votu na Bonaire, Sint Eustatius y Saba, y eleitor olandes rejistadu ku direitu di votu ki ta mora fora di Olanda.

  Ligason

  • Elect their college: Kolejiu eleitoral di Eerste Kamer

    Eleitor ta eleji kolejiu di se ilha ô kolejiu eleitoral di ken ka ta mora na Olanda. Kada kolejiu ten si propi elison. Kolejiu eleitoral di ilhas e separadu di konsedju di ilha.

• Kolejiu eleitoral di Eerste Kamer

  Ten kuatu kolejiu eleitoral: pa Bonaire, Sint Eustatius, Saba y nao-rezidenti, sidadaun olandes na stranjeru. Ses membru ta skodji Eerste Kamer djuntu ku membru di konsedju provinsial.

  Ligason

  • Elect through weighted votes: Eerste Kamer

    Kes kuatu kolejiu eleitoral ta partisipa ku konsedjus provinsial na mesmu elison di Eerste Kamer. Desdi 2023, es kaminhu ta inklui tanbe kolejiu di ken ka ta mora na Olanda; kada kolejiu ten se propiu pezu di votu.

• Administrason

  Rei y tudu ministru djuntu ta forma Governu. Ministru debe presta konta pulitiku, tanbe pa atu di Rei.

  Ligason

  • Introduces bills: Tweede Kamer

    Proposta di lei di Governu ta ser analizadu primeru pa Tweede Kamer. Deputadu di Tweede Kamer tanbe pode prezenta ses propi proposta di lei.

  • Appoints through the Crown: Komisariu di Rei

    Rei y ministru ta asina dekretu pa un nomeason normal di seis anu. Li, Koroa ta signifika Rei y ministru risponsavel. Es ta disidi dipôs di rekomendason di konsedju provinsial.

  • Appoints through the Crown: Burgomestri

    Un burgomestri efetivu ta ser nomeadu pa seis anu pa dekretu real, dipôs di rekomendason di konsedju munisipal. Li, Koroa ta signifika Rei y ministru di Asuntu Internu. Komisariu pode nomeia un burgomestri interinu.

  • Ta nomeia pa ses anu: Dijkgraaf / watergraaf

    Governu ta nomeia prezidenti pa dekreto real pa ses anu. Konsedju jeral ta apresenta un kandidatu.

• Kabineti

  Tudu ministru y sekretariu di Stadu. Rei ka ta fazi parti di kabineti. So ministru ki ta forma Konsedju di Ministru.

• Rei

  Willem-Alexander e Rei desdi 30 di abril di 2013. Ministru debe presta konta pa ses atu komu xefi di Stadu.

  Ligason

  • Parti di: Administrason

    Rei ta fazi parti di Governu. Rei e ka membru di kabineti. Ministrus e pulitikamenti risponsavel pa se atu.

  • Appointment by royal decree: Ministru

    Dipôs di formason di kabineti, Rei y primeru-ministru ta asina dekretu di nomeason di ministru. Tweede Kamer ta diriji prosesu di formason di kabineti.

  • Appointment by royal decree: Sekretariu di Stadu

    Sekretarius di Stadu tanbe ta ser nomeadu pa dekretu real y es ta fazi juramentu ô afirmason. Ministru risponsavel tanbe ta asina dekretu.

• Ministru

  Ministru e risponsavel pa ses politika y debe presta konta pa Parlamentu. Primeru-ministru tanbe e ministru. Es ta pertense tantu a Governu komu a kabineti.

  Ligason

  • Parti di: Administrason

    Tudu ministru, djuntu ku rei, ta forma Governu.

  • Parti di: Kabineti

    Tudu ministru ta fazi parti di kabineti tanbe.

• Sekretariu di Stadu

  Sekretariu di Stadu ten responsabilidadi ki ses ministru ta atribui es. Es ta pertense a kabineti, ma ka a Governu nen a Konsedju di Ministru.

  Ligason

  • Parti di: Kabineti

    Sekretarius di Stadu ta fazi parti di kabineti. Es e ka membru di Governu nen di Konsedju di Ministru. Prezensa na Konsedju di Ministru ka ta da-s direitu di votu.

Di provinsia

Kada provinsia ten un konsedju eleitu y un ekipa ezekutivu. Djuntu, es ta defini y ezekuta politika provinsial.

• Eleitor di provinsia

  Morador di provinsia ku direitu di votu, nasionalidadi olandes y 18 anu ô mas.

  Ligason

  • Ta eleji: Konsedju di provinsia

    Morador ku direitu di votu ta ileji membru di konsedju di ses provinsia, normalmenti di kuatu na kuatu anu.

• Konsedju di provinsia

  Membru di konsedju provinsial ta defini prioridadi di politika y fiskaliza ekipa ezekutivu. Es tanbe ta djuda skodji Eerste Kamer.

  Ligason

  • Elect through weighted votes: Eerste Kamer

    Membru di tudu dozi konsedju di provinsia ta vota na elison di Eerste Kamer. Membru di konsedju provinsial y di kolejiu eleitoral ta vota djuntu. Ses votu ten pezu diferenti.

  • Appoint: Membru di ekipa ezekutivu di provinsia

    Konsedju provinsial ta nomea membru di ekipa ezekutivu di provinsia. Komisariu di Rei ta sigi un prosesu di nomeason separadu.

  • Scrutinise: Ekipa ezekutivu di provinsia

    Konsedju provinsial ta fiskaliza ekipa ezekutivu di se provinsia.

  • Recommend a candidate: Komisariu di Rei

    Konsedju provinsial ta manda kandidatu ki el rekomenda pa komisariu pa ministru di Asuntu Internu. Dipôs ministru ta propon un kandidatu pa Rei.

• Ekipa ezekutivu di provinsia

  Membru di ekipa ezekutivu y komisariu di Rei ta administra dia a dia di provinsia. Es ta prepara y ezekuta disizon.

• Membru di ekipa ezekutivu di provinsia

  Konsedju provinsial ta nomeia membru di ekipa ezekutivu. Kada un ten si responsabilidadi di politika. Es ka pode ocupa un lugar na konsedju na mesmu tenpu.

  Ligason

  • Parti di: Ekipa ezekutivu di provinsia

    Membru di ezekutivu di provinsia e parti di ekipa ezekutivu di provinsia.

• Komisariu di Rei

  Komisariu ta prezidi konsedju y ekipa ezekutivu di provinsia, y el e membru di ekipa. Nomeason regular ta fetu pa dekretu real pa seis anu.

  Ligason

  • Parti di: Ekipa ezekutivu di provinsia

    Komisariu di Rei e membru di ekipa ezekutivu di provinsia.

  • Ta prezidi: Ekipa ezekutivu di provinsia

    Komisariu ta prizidi reunion di ekipa ezekutivu di provinsia.

  • Ta prezidi: Konsedju di provinsia

    Komisariu tanbe ta prizidi konsedju provinsial. Komisariu ta prezidi reunion, ma el e ka un membru eleitu di konsedju.

Di munisipiu

Konsedju y ekipa ezekutivu di munisipiu ta toma disizon pa munisipiu. Es ten podêr lokal y tanbe ta kunpri tarefa di lei nasional.

• Eleitor di munisipiu

  Morador ku direitu di votu y ku 18 anu ô mas: sidadaun olandes y di Union Europeia, y otu morador ki ta kumpri kondison di rezidensia ki lei ta iziji.

  Ligason

  • Ta eleji: Konsedju munisipal

    Morador ku direitu di votu ta ileji konsedju munisipal, normalmenti di kuatu na kuatu anu, ku eseson na reorganizason di munisipiu.

• Konsedju munisipal

  Membru di konsedju munisipal ta defini politika lokal, regra y orsamentu, y fiskaliza ekipa ezekutivu.

  Ligason

  • Appoints: Veriador

    Konsedju munisipal ta nomea veriador. Burgomestri ta sigi un prosesu di nomeason separadu.

  • Ta fiskaliza: Ekipa ezekutivu di munisipiu

    Konsedju munisipal ta fiskaliza burgomestri y veriador komu ekipa ezekutivu.

  • Ta rekomenda un kandidatu: Burgomestri

    Konsedju ta aprova un rekomendason y ta manda-l pa ministru di Asuntu Internu. Komisariu ta akonpanha prosesu; nomeason ta fetu dipôs pa dekretu real.

• Ekipa ezekutivu di munisipiu

  Burgomestri y veriador ta forma ekipa ezekutivu munisipal. Es ta administra munisipiu y ezekuta disizon di konsedju y deveris legal.

• Veriador

  Konsedju munisipal ta nomeia veriador. Kada un ten si responsabilidadi di politika y debe presta konta pa konsedju.

  Ligason

  • Parti di: Ekipa ezekutivu di munisipiu

    Veriador e membru di ekipa ezekutivu di munisipiu.

• Burgomestri

  Burgomestri ta prezidi reunions di konsedju y di ekipa ezekutivu, y ten responsabilidadi pa orden publiku. El e membru di ekipa, ma ka di konsedju.

  Ligason

  • Parti di: Ekipa ezekutivu di munisipiu

    Burgomestri e membru di ekipa ezekutivu di munisipiu.

  • Ta prezidi: Ekipa ezekutivu di munisipiu

    Burgomestri ta prizidi ekipa ezekutivu di munisipiu.

  • Ta prezidi: Konsedju munisipal

    Burgomestri tanbe ta prizidi konsedju munisipal. Burgomestri e ka membru di konsedju munisipal y el ka ten votu na el.

Orgon di jeston di agu

21 orgon di jeston di agu ta mantê diki y kuida di agu limpu y sufisienti. Es ta regula nivel di agu y trata agu uzadu, ku ses propi konsedju y impostu.

• Eleitor di orgon di jeston di agu

  Morador di 18 anu ô más ki ten direitu di votu ta eleji reprezentanti kada kuatu anu. Sidadon olandes, sidadon di UE y otu morador ku autorizason di rezidensia válidu pode vota.

  Ligason

  • Ta eleji: Konsedju jeral

    Eleitor ta eleji reprezentanti di morador na konsedju jeral. Kuatu lugar ta prenxedu pa nomeason.

• Konsedju jeral

  Konsedju jeral ta disidi politika di agu, orsamentu y impostu. El ta fiskaliza ekipa ezekutivu. Maioria di membru e elejidu; kuatu membru ten lugar rezervadu.

  Ligason

  • Ta nomeia membru di ezekutivu: Ekipa ezekutivu

    Konsedju jeral ta nomeia membru di ezekutivu, ménus prezidenti. Prezidenti ten un prosesu di nomeason separadu.

  • Ta fiskaliza: Ekipa ezekutivu

    Konsedju jeral ta fiskaliza modi ki ekipa ezekutivu ta ezekuta politika.

  • Ta rekomenda un kandidatu: Dijkgraaf / watergraaf

    Konsedju jeral ta rekomenda un kandidatu pa nomeason komu prezidenti. Governu ta disidi nomeason.

• Lugar rezervadu

  Na konsedju jeral, dos lugar ta reprezenta agrikultura y dos ta reprezenta jeston di natureza. Organizason ki ta reprezenta ses interesi ta nomeia es membru. Es distribuison ta aplika désdi elison di 2023.

  Ligason

  • Parti di: Konsedju jeral

    Kuatu membru nomeadu ta sirbi na konsedju jeral djuntu ku membru elejidu. Dos lugar pa agrikultura y dos pa jeston di natureza.

• Ekipa ezekutivu

  Prezidenti y otu membru di ezekutivu ta prepara disizon y ta ezekuta politika. Konsedju jeral ta nomeia otu membru, normalmenti di entri ses propi membru.

• Dijkgraaf / watergraaf

  Dijkgraaf ô watergraaf ta prezidi dos orgon. Governu ta nomeia es prezidenti pa ses anu. Prezidenti ta vota na ekipa ezekutivu, ma el e ka membru di konsedju jeral.

  Ligason

  • Ta prezidi: Konsedju jeral

    Prezidenti ta diriji reuniaun di konsedju jeral sen direitu di votu. Prezidenti e ka membru di konsedju jeral.

  • Ta prezidi: Ekipa ezekutivu

    Prezidenti ta diriji ekipa ezekutivu y ten direitu di votu la. Prezidenti e tanbé membru di ekipa ezekutivu.

  • Parti di: Ekipa ezekutivu

    Prezidenti e membru di ekipa ezekutivu. Prezidenti ten direitu di votu na ekipa ezekutivu.

Instituison indipendenti

Administrason rejional

Ta karrega dadus…