Laes wat instellinge doon, óntdek hun verbindinge en zeuk ein gebied.
Landelik
Parlement en regering make same wètte. De Tweede en Eerste Kamer rope de landelike regering ter verantwaording.
Nederlanders van 18 jaor en awwer mit kiesrech. Dit geld ouch in Caribisch Nederland en, ónger bepaalde veurwaarde, veur Nederlanders in 't boeteland.
Verbindinge
De rechstreeks gekaoze Tweede Kamer ruip ministers en staatssecretarisse ter verantwaording en sjtèmt euver wetsveursjtèlle. Kamerlede kinne ouch zelf veursjtèlle indiene en verangere.
Verbindinge
- Controleert: Kabinet
Ministers en staotssecretarisse lègge verantwaording aaf aan de Tweede Kamer.
- Aangenómme wetsveurstelle: Eerste Kamer
Nao aanneming door de Tweede Kamer bekiek de Eerste Kamer 't wetsveurstel. De Eerste Kamer kin 't veursjtèl goedkeure of aafwieze, maar neet verangere.
De indirect gekaoze Eerste Kamer bekiekt wetsveursjtèlle die de Tweede Kamer haet aangenómme. Ze kin ze goedkeure of aafwieze, maar neet verangere. Ze controleert ouch 't regeringsbeleid.
Verbindinge
- Controleert: Kabinet
Ministers en staatssecretarisse lègke ouch verantwaording aaf aan de Eerste Kamer, die nao hoofdliene en samehang van beleid kiek. Beide Kamers rope 't kabinet ter verantwaording, eder mit eige bevoegdhede.
Kiesgerechtigde Nederlanders op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en geregistreerde kiesgerechtigde Nederlanders boete Nederland.
Verbindinge
D'r zeen veer kiescolleges: veur Bonaire, Sint Eustatius, Saba en neet-ingezetene (Nederlanders in 't boeteland). Hun lede kieze same mit Statelede de Eerste Kamer.
Verbindinge
De Keuning en alle ministers vörme same de regering. Ministers zeen politiek verantwaordelik, ouch veur 't hanjele van de Keuning.
Verbindinge
- Introduces bills: Tweede Kamer
Regeringsveurstelle waere eers door de Tweede Kamer behanjeld. Kamerlede kinne ouch zelf wetsveursjtèlle indiene.
- Appoints through the Crown: Commissaris van de Keuning
De Keuning en de minister teikene 't besloet veur ein vaste benoeming van zes jaor. Hie beteikent de Kroon de Keuning en de verantwaordelike minister. Ze beslisse nao de aanbeveling van Provinciale State.
- Appoints through the Crown: Börgemeister
Ein vaste börgemeister waerd op aanbeveling van de raod bie keuninklik besloet veur zes jaor beneumd. Hie beteikent de Kroon de Keuning en de minister van Binnelandse Zake. De commissaris kin ein waornemend börgemeister aanstelle.
- Benumt veur zes jaor: Diekgraaf / watergraaf
De regering benumt de veurzitter bie keuninklik besluut veur zes jaor. 't Algemein bestuur draeg ein kandidaat veur.
Alle ministers en staotssecretarisse. De Keuning heurt neet bie 't kabinet. De ministerraod besteit allein oet ministers.
Willem-Alexander is sins 30 april 2013 Keuning. Ministers zeen verantwaordelik veur zien hanjele es staatshoof.
Verbindinge
- Ónderdeil van: Regering
De Keuning heurt bie de regering. De Keuning is gein lid van 't kabinet. Ministers zeen politiek verantwaordelik veur zien hanjele.
- Appointment by royal decree: Ministers
Nao de kabinetsformatie óngerteikene de Keuning en minister-president de benuumingsbesloete van ministers. De Tweede Kamer leidt de kabinetsformatie.
- Appointment by royal decree: Staotssecretarisse
Ouch staotssecretarisse waere bie keuninklik besloet beneumd en lègge de eed of belofte aaf. De verantwaordelike ministers óngerteikene 't besloet ouch.
Ministers zeen verantwaordelik veur hun beleid en lègke verantwaording aaf aan 't parlement. De minister-president is ouch minister. Ze hure bie de regering én 't kabinet.
Verbindinge
Staatssecretarisse kriege taake van hun minister. Ze hure bie 't kabinet, maar neet bie de regering of de ministerraod.
Verbindinge
Provinciaal
Eder provincie haet gekaoze State en ein college. Same gaeve ze vörm aan provinciaal beleid en veuren ze 't oet.
Kiesgerechtigde inwoeners van de provincie mit de Nederlandse nationaliteit, vanaaf 18 jaor.
Verbindinge
Statelede bepale beleidsprioriteite en rope Gedeputeerde State ter verantwaording. Ze helpe ouch de Eerste Kamer kieze.
Verbindinge
- Elect through weighted votes: Eerste Kamer
Lede van alle twaalf Provinciale Staote stemme veur de Eerste Kamer. Statelede en kiescollegelede sjtèmme same. Hun sjtèmme höbbe versjèllende gewichte.
- Appoint: Gedeputeerde
Provinciale Staote beneume de gedeputeerde. Veur de commissaris van de Keuning geld ein aparte benuumingsprocedure.
- Scrutinise: Gedeputeerde Staote
Provinciale Staote controlere 't dagelikse bestuur van hun provincie.
- Recommend a candidate: Commissaris van de Keuning
Provinciale Staote sjture hun aanbevolen kandidate veur commissaris nao de minister van Binnelandse Zaake. De minister draagt daarnao ein kandidaat veur aan de Keuning.
Gedeputeerde en de commissaris van de Keuning vörme 't dagelik bestuur van de provincie. Ze bereide besloete veur en veuren ze oet.
Provinciale State benuume gedeputeerde, eder mit eige beleidstaake. Ze kinne neet tegeliek ein zetel in de State höbbe.
Verbindinge
De commissaris zit Provinciale én Gedeputeerde State veur en is lid van 't college. Ein gewone benuuming gebeurt bie keuninklik besloet veur zes jaor.
Verbindinge
- Ónderdeil van: Gedeputeerde Staote
De commissaris van de Keuning is lid van Gedeputeerde Staote.
- Zit veur: Gedeputeerde Staote
De commissaris leit de vergaderinge van Gedeputeerde Staote.
- Zit veur: Provinciale Staote
De commissaris is ouch veurzitter van Provinciale Staote. De commissaris zit de vergadering veur, maar is gein gekaoze Statelid.
Gemeentelik
De gemeinteraod en 't college numme besloete veur hun gemeinte. Ze höbbe lokale bevoegdhede en veuren ouch taake oet op basis van landelike wètte.
Kiesgerechtigde inwoeners vanaaf 18 jaor: Nederlanders, EU-burgers en angere inwoeners die aan de wettelike verbliefsveurwaerde voldoon.
Verbindinge
Raodslede sjtèlle lokaal beleid, regels en de begroeting vas en rope 't college ter verantwaording.
Verbindinge
- Appoints: Wethawwers
De gemeinteraod beneumt de wethawwers. Veur de börgemeister geld ein aparte benuumingsprocedure.
- Controleert: College van börgemeister en wethawwers
De gemeinteraod controleert 't college van börgemeister en wethawwers.
- Raodt ein kandidaat aan: Börgemeister
De raod stelt ein aanbeveling vas en sjtuurt ze nao de minister van Binnelandse Zaake. De commissaris begeleidt 't proces; de benuuming volgt bie keuninklik besloet.
De börgemeister en wethawwers vörme 't college. Ze besture de gemeinte en veuren raodsbesloete en wettelike taake oet.
De raod benuumt wethawwers. Eder haet eige beleidstaake en lègk verantwaording aaf aan de raod.
Verbindinge
De börgemeister zit raods- en collegevergaderinge veur en haet taake veur de openbare órde. De börgemeister is lid van 't college, maar neet van de raod.
Verbindinge
- Ónderdeil van: College van börgemeister en wethawwers
De börgemeister is lid van 't college van börgemeister en wethawwers.
- Zit veur: College van börgemeister en wethawwers
De börgemeister is veurzitter van 't college van börgemeister en wethawwers.
- Zit veur: Gemeinteraod
De börgemeister is ouch veurzitter van de gemeinteraod. De börgemeister is gein raodslid en haet gein stemrèch in de raod.
Waterschappe
De 21 waterschappe óngerhawwe dieke en zörge veur sjoen en genóg water. Ze regele 't waterpeil en zuvere aafvalwater, mit ein eige bestuur en eige belastinge.
Inwoeners vanaaf 18 jaor mit stemrech keze elke veer jaor vertegenwoordigers. Nederlanders, EU-börgers en anger inwoeners mit ein geldige verbliefsverguning maoge stemme.
Verbindinge
't Algemein bestuur bepaalt 't waterbeleid, de begroeting en de belastinge. 't Controleert 't dageliks bestuur. De meiste lede zien gekaoze; veer lede höbbe ein gebörgde zetel.
Verbindinge
- Benumt de dagelikse bestuurders: Dageliks bestuur
't Algemein bestuur benumt de dagelikse bestuurders, behalve de veurzitter. De veurzitter haet ein aparte benumingsprocedure.
- Controleert: Dageliks bestuur
't Algemein bestuur controleert wie 't dageliks bestuur 't beleid oetveurt.
- Raodt ein kandidaat aan: Diekgraaf / watergraaf
't Algemein bestuur raodt ein kandidaat aan veur de benuming tot veurzitter. De regering beslist euver de benuming.
In 't algemein bestuur zien twee zetels veur landbouw en twee veur natuurbeheer. Hun belangeorganisaties benume deze lede. Deze verdeiling geldt sins de verkieizinge van 2023.
Verbindinge
De veurzitter en de anger dagelikse bestuurders bereide besluite veur en voere 't beleid oet. 't Algemein bestuur benumt de anger lede, meistal oet eige kring.
De diekgraaf of watergraaf zit beide besture veur. De regering benumt deze veurzitter veur zes jaor. De veurzitter stemt in 't dageliks bestuur, mer is gein lid van 't algemein bestuur.
Verbindinge
- Zit veur: Algemein bestuur
De veurzitter leidt de vergaderinge van 't algemein bestuur zónder stemrech. De veurzitter is gein lid van 't algemein bestuur.
- Zit veur: Dageliks bestuur
De veurzitter leidt 't dageliks bestuur en haet dao stemrech. De veurzitter is óch lid van 't dageliks bestuur.
- Ónderdeil van: Dageliks bestuur
De veurzitter is lid van 't dageliks bestuur. De veurzitter haet stemrech in 't dageliks bestuur.
Ónaafhankelike instellingen
Regionaal bestuur
Gegaeves laje…